Lubichowo – Kościół św. Jakuba AP.

Dane ogólne

1

Nazwa obiektu

Kościół p.w. Św. Jakuba Apostoła Starszego-

Parafia  Rzymskokatolicka pw. św. Jakuba Apostoła Starszego

2

Gospodarz obiektu

Proboszcz Parafii  Rzymskokatolickiej p.w. św. Jakuba Apostoła Starszego -  ks. Kan. Tomasz Patoka

3

Położenie

Kościół umiejscowiony na wzgórzu dużej wsi kociewskiej Lubichowo przy ul. Starogardzkiej 18; w gminie Lubichowo, w powiecie starogardzkim,  w województwie pomorskim, na terenie diecezji pelplińskiej; na północnym skraju Borów Tucholskich przy drodze wojewódzkiej nr 214.

4

Kontakt

a)Gospodarz obiektu:
Ks. kan. Tomasz Patoka
Proboszcz Parafii  Rzymskokatolickiej
pw. św. Jakuba Apostoła Starszego
ul. Starogardzka 18

83-240 Lubichowo

tel. 58 588-52-17

e-mail: plubichowo@diecezja-pelplin.pl;
e-mail: parafia_lubichowo@o2

www.parafia.com.pl

b) Samorząd lokalny:

Urząd Gminy Lubichowo
ul. Zblewska 8
83 – 240 Lubichowo
tel.: 58 588 52 26
fax. 58 588 53 40 

e-mail: wojt@lubichowo.pl
www.lubichowo.pl

c) Powiat starogardzki:

Starostwo Powiatowe w Starogardzie Gdańskim

ul. Kościuszki 17

83-200 Starogard Gdański

tel. 58 767 35 00

fax. 58 767 35 05

e-mail: starostwo@powiatstarogard.pl
www.powiatstarogard.pl

d) Województwo pomorskie:

Urząd Marszałkowski Województwa Pomorskiego

Ul. Okopowa 21/27
80-810 Gdańsk

tel. 58 32 68 555

fax 58 32 68 556
e-mail: info@pomorskie.eu

www. pomorskie.eu

e) Diecezja pelplińska:

Kuria Diecezjalna Pelplińska

ul. Biskupa Dominika 11

83-130 Pelplin

tel. 58 536 12 21
fax. 58 536 16 99
e-mail: kuria@diecezja-pelplin.pl

www.diecezja-pelplin.pl

RYS HISTORYCZNY

WIEŚ – Lubichowo - nazwa ta ustaliła się w tym brzmieniu zapewne dopiero
w XVIII wieku. Poprzednio, około  1400r. brzmiała:  Lobchaw i Lobechow; później, roku 1534 i 1583 Lubiechowo, w XVII wieku też Lubichowo,
za czasów pruskich Lubichow. Najstarsza zachowana wzmianka o wsi pochodzi z 1352 roku, choć pierwsze udokumentowane ślady osadnictwa sięgają I wieku p.n.e, (świadectwem jest odnaleziony w okolicach
ul. Starogardzkiej grób skrzynkowy). W XIII wieku Lubichowo było wsią krzyżacką i  należało do parafii w Zblewie. Około 1668r. Lubichowo otrzymało kaplicę, którą zawdzięcza się misji jezuickiej z główna placówką
w Starogardzie.  Za sprawą  asesora człuchowskiego  i starosty, Kazimierza Zawadzkiego  na jej  miejscu w 1740r. powstał nowy, drewniany kościół, który  istniał do 1926r. W czasie reformacji  dostępne dokumenty określają Lubichowo wsią heretycką.

Po wojnie trzynastoletniej Lubichowo stało się własnością królewską. Wchodziło w skład starostwa borzechowskiego. Prawdopodobnie w czasie "potopu" wieś doszczętnie spalono.

W latach okupacji wieś była siedzibą głównego dowództwa oddziałów antypartyzanckich Jagdkommando nad dolną Wisłą, a jednocześnie działała tu gminna komenda partyzantów z Gryfa Pomorskiego.

Dnia 17 września 2006 roku , odsłonięto pomnik 5 wileńskiej brygady AK, która rozbiła 5 posterunków MO i 2 UB w tym w Lubichowie.

Architektura wsi przypomina układ małego miasteczka a jej centrum   zabudowane jest stylowymi kamieniczkami z l połowy XX wieku.

PARAFIA – parafię Lubichowo  założyli  krzyżacy w pierwszej połowie XIV w., wyłączając ją ze Zblewskiej; pod koniec tegoż stulecia figuruje ona w spisie parafii  składających świętopietrze. W latach 1702-1853kościół parafialny  był  filią kościoła zblewskiego. Dnia 18 sierpnia 1853r. parafia ostatecznie wyodrębniła się od zblewskiej. Obecnie teren parafii lubichowskiej obejmuje wsie: Bietowo, Mociska, Osowo Lene, Młynki, Lipinki Królewskie, Budy, Wilcze Błota, Szteklin, Szteklinek, Jeziornik, Zielona Góra.
 

KOŚCIÓŁ - pierwszy kościół  w Lubichowie zbudowano prawdopodobnie  przed 1500 r. na wzniesieniu przy dzisiejszej ul. Słonecznej. W  1550 r. kościół dostał się w ręce protestantów. Kontrreformacja, za sprawą biskupa kujawsko-pomorskiego, Hieronima Rozrażewskiego, zwróciła kościół katolikom, jednak  dopiero po 1596 r. Jesienią około 1656 Szwedzi kościół
w Lubichowie  splądrowali i spalili. Kolejny  kościół w Lubichowie postawiono około 1668 roku. Był drewniany, obszerny, trzynawowy. Z wizytacji
ks. biskupa J. Narzyńskiego z 1728 r. dowiadujemy się, że w kościele (był wtedy jeszcze filią Zblewa) znajdują się trzy ołtarze. W większym, głównym, znajduje się figura Matki Boskiej. Wraz z drewnianym ołtarzem stanowi jedną całość. Po lewej stronie stał ołtarz, a w nim olejny obraz św. Jakuba Apostoła Starszego. W ołtarzu trzecim, po prawej stronie, znajdowała się niewielka drewniana figura św. Barbary. Świątynia  uległa zniszczeniu podczas pożaru. Cudem uratowano figurę MB, obraz św. Jakuba Apostoła, figurę św. Barbary
i inne liturgiczne akcesoria. Następny  kościół pobudowany z inicjatywy ówczesnego starosty Kazimierza Büthner-Zawadzkiego przy
ul. Starogardzkiej w latach 1740- 1741 był   drewnianym kościołem jednonawowym. W ołtarzu głównym umieszczono prawdopodobnie  figurę MB do czasu, kiedy 8.08.1853 r. filia wyodrębniła się ze Zblewskiej. Wówczas  patronem nowo powstałej parafii został św. Jakub Apostoł. Obraz przedstawiający św. Jakuba został umieszczony w ołtarzu. Co stało się z figura Matki Boskiej nie wiadomo. Ta świątynia  funkcjonowała do roku 1927.
Wobec rozbudowy wsi i zwiększenia się liczby wiernych przystąpiono
do budowy nowej świątyni wykończonej w latach 1930-1931, do której przeniesiono barokowe i rokokowe wyposażenie ze starego kościoła.

.

AKTUALNY STAN OBIEKTU - KRÓTKI OPIS

Obecnie funkcjonujący kościół parafialny św. Jakuba Apostoła Starszego
w Lubichowie to  neobarokowa świątynia wykończono w latach 1930-1931. Budowniczym był ks. Prałat Adam Lorenz.

Do niej  zostało  przeniesione barokowe i rokokowe wyposażenie ze starego, drewnianego kościoła , który istniał do 1927 roku. Obecna kopuła wieży została odbudowana w 1999r. Poprzednią spalili hitlerowcy w czasie II wojny światowej.

W prezbiterium znajduje się ołtarz główny z olejnym obrazem św. Jakuba Apostoła Starszego (autorstwa W. Drapikowskiego), zza którego ręcznie odsłaniana ukazuje się XIV- wieczna   figura Matki Boskiej Lubichowskiej – Matka siedzi na tronie a na lewym jej kolanie stoi Dzieciątko Jezus. 27.08.2006 na figury zostały nałożone srebrne korony.  Powyżej scena przemienienia na Górze Tabor. W niszach – figury apostołów Jakuba i Judy Tadeusza. Na szczycie ołtarza umieszczono nad kolumnami ołtarza rzeźby świętego Huberta i Izydora. W lewej nawie ołtarz Matki Boskiej Pocieszenia
z 1740r z jej wizerunkiem w obrazie olejnym. W zwieńczeniu ołtarza twarz Matki Boskiej Bolesnej.  W prawej nawie kościoła: 1/ołtarz św. Barbary
z 1740 r.(ołtarz główny ze starego kościoła) z wizerunkiem Patronki w obrazie olejnym z 1890r.; po bokach figury św. Piotra i Pawła z 1740r. W zwieńczeniu obraz św. Agnieszki też z 1740r.

2/  XVIII –wieczny ołtarz Najświętszego Serca Jezusowego, w którym centralne miejsce zajmuje figura Chrystusa z 1917r.; powyżej obraz
św. Antoniego z XVIII w. Warte uwagi  są też rokokowa przyścienna chrzcielnica  z II poł XVIII w. , organy z 1911r.; figury z drzewa modrzewiowego św. Jana Nepomucena (w lewej nawie - z XVIII w.)  
oraz św. Wojciecha (w prawej nawie- z ok.1900r)    a także ambona neobarokowa z figurami ewangelistów (z ambony ze starego kościoła –
- ok. 1740r), której na zwieńczeniu daszku usytuowano postać św. Pawła
z czasu I wojny światowej.

Bardzo cennymi zabytkami są gotycki kielich (sprzed 1586r.) oraz pacyfikał
ze srebra  z 1713 roku, w którego centrum umieszczone są relikwie 
św. Jakuba Apostoła z grobu w Santiago de Compostella.

Kościół zarejestrowany jest w  Rejestrze Zabytków Województwa Pomorskiego pod nr 1630. Poddawany jest sukcesywnie renowacji
oraz drobnym remontom, otoczenie wokół świątyni oraz cmentarz z dobrze wyposażonym domem pogrzebowym są  uporządkowane, schludne i zadbane, co świadczy o gospodarności i zaradności zarządzającego obiektami.

Na terenie przykościelnym usytuowano pomnik papieża Jana Pawła II. Odsłonięto go  25 lipca 2000r., podczas odpustu parafialnego. Jest on dziełem Tomasza Sobisza, rzeźbiarza z Kaszub. Pomnik jest jednym z niewielu w kraju, gdzie papież ukazany jest jak pochylony, ciężko wspierający się starzec
na swoim krzyżu. Jego prawa dłoń chwyta krawędź kapy – niemal wyczuwalne jest jego drżenie.

Zaginiona po 1845r. XIV - wieczna figura Matki Boskiej odnalazła się wiosną 1945 r. podczas  remontu plebanii -  rozbiórki komina wędzarni. Niektórzy sadzą, że mógł ją tam schować przed w czasie II wojny światowej ks. Alojzy Rapior.

Wiosną 1955 r. ks. K. Przewoski przekazał figurę do konserwacji Krystynie Dąbrowskiej z Torunia, która dokonała całościowej renowacji, nałożyła nową polichromię i szczegółowo opisała figurę. Przygotowano dla  niej miejsce
w głównym ołtarzu, za obrazem św. Jakuba. Specjalny ręczny mechanizm opuszcza obraz św. Jakuba Apostoła i ukazuje się siedząca na tronie figura MB. Madonna na ołtarz została "wprowadzona" 25.07.1955 r. podczas uroczystości odpustowych. Pod figurą umieszczono napis "Matka Boska Lubichowska" (zmieniony później na "Matko Boska Lubichowska módl się
za nami"). MB Lubichowska otaczana jest  szczególnym kultem i szacunkiem wiernych,  którym jej wizerunek jest ukazywany  w każdą środę (nowenna
do MB) oraz podczas ważnych uroczystości Kościelnych, państwowych
i parafialnych.

WYPOSAŻENIE :

• Gotycka figura Matki Boskiej Lubichowskiej (XIV w.) w ołtarzu głównym
• Gotycki kielich
• Barokowy srebrny pacyfikał z relikwiami św. Jakuba
• Barokowe i rokokowe ołtarze (Najświętszego Serca Jezusa i św. Barbary) przeniesione z poprzedniego kościoła
• Freski z lat siedemdziesiątych
• Barokowa monstrancja
• Rokokowa chrzcielnica przyścienna
• Barokowy feretron z wizerunkami św. Barbary i NMP
• figury na ambonie z XVIII wieku
• barokowe figury św. Nepomucena i św. Wojciecha

WIZERUNKI  ŚW. JAKUBA  APOSTOŁA STARSZEGO:

1/ Wizerunek Patrona w obrazie głównym autorstwa W. Drapikowskiego przysłaniający  IV w. rzeźbę MB w ołtarzu głównym

2/Rzeźba Patrona w ołtarzu głównym

DOSTĘPNOŚĆ TURYSTYCZNA

ZWIEDZANIE:

Należy zgłaszać się do ks. Proboszcza

OBIEKT:

- można zwiedzać codziennie w godz. 8.00-18.00 (pomiędzy nabożeństwami)
- nieodpłatnie samodzielnie (ok. 20 min)

-  można fotografować bezpłatnie

-  jest dostępny dla niepełnosprawnych  

INFRASTRUKTURA:

-  są bezpłatne parkingi dla aut i autokarów

-  posiada ogólnie dostępne własne  toalety
- nie posiada miejsc noclegowych ani żywienia

PROMOCJA I INFORMACJA:

- posiada tablicę  Pomorskich dróg św. Jakuba  przed obiektem

- posiada opracowanie o parafii, wyposażeniu kościoła i kulcie św. Jakuba Apostoła oraz Matki Boskiej Lubichowskiej

- w przedsionku umieszczone są informacje o PDSJ

- rozprowadza  pamiątkowe obrazki z modlitwą do św. Jakuba i kalendarzyki z wizerunkiem  św. Jakuba Apostoła

- nie posiada punktu sprzedaży materiałów promocyjnych i pamiątek

PORZĄDEK NABOŻEŃSTW:

Dni powszednie:  18:00
Niedziele i święta: 8:00, 10:00, 11:30, 18:00
Święta zniesione: 8:00,  18:00

UROCZYSTOŚCI I EVENTY:

1/ Odpusty:
Matki Bożej Pocieszenia Ostatnia Niedziela Sierpnia
Świętego Jakuba Apostoła - 25 Lipca
Świętej Barbary 4 Grudnia, Ipsa Die
 

INFORMACJA TURYSTYCZNA

 Punkt Informacji Turystycznej

    ul. Zblewska 2
    83-240 Lubichowo

    tel. 58 588-53-45 / biblioteka gminna/

We wsi i gminie Lubichowo warto  też zobaczyć:

Ścieżka dydaktyczno-krajoznawcza gminy Lubichowo stanowi wyznaczony szlak z uwzględnieniem miejsc, które warto zobaczyć. Poruszając się wyznaczona trasą można poznać niepowtarzalne walory turystyczne, przyrodnicze i krajobrazowe  Gminy Lubichowo oraz miejsca związane
z historią tych ziem. Cała ścieżka zawiera 29 takich miejsc z czego 16 to przystanki historyczne a pozostałe 13 to przyrodnicze. W każdym sołectwie są wystawione tablice informacyjne.

1. Miejsca o wartościach  historycznych:

a/ w Lubichowie:

Publiczna Szkoła Podstawowa w Lubichowie

- pierwsza wzmianka o niej  z 1686 roku: nie było tu  budynku ani gruntu
pod jego budowę, ale zamieszkiwał tu „wędrowny’’ nauczyciel, który uczył około 250 dzieci. W XVIII wieku szkoła w Lubichowie istniała, ale nauka
w niej odbywała się nieregularnie z powodu braku nauczyciela. Stopniowo zaczęła się rozwijać pod panowaniem pruskim. Intensywny rozwój szkoły nastąpił w II połowie XIX wieku. W 1873 r., dla celów szkolnych, oddano murowany budynek przy ulicy Zblewskiej (w tym budynku zajęcia odbywają się do dnia dzisiejszego). Wówczas w Lubichowie jednocześnie istniały dwie szkoły: katolicka i ewangelicka. Wkrótce obie szkoły uległy połączeniu, gdyż w 1882r. istnieje już tylko jedna szkoła. Wzrost liczby mieszkańców zmusił władze szkolne do rozbudowy bazy lokalowej szkoły. W I połowie XX wieku wybudowano czterokondygnacyjny budynek przy dzisiejszej ulicy Dworcowej. Obiekt ten służy do dnia dzisiejszego.

Grób Żydówek w Lubichowie

- masowy  z 28.I. 1945r.;  z prochami 19 więźniów obozu koncentracyjnego
w Stuthoffie, w tym 17 kobiet żydowskich, zamordowanych
przez konwojujących esesmanów na szosie Zelgoszcz - Lubichowo – Borzechowo.

Groby Poległych Żołnierzy  w Lubichowie

- cmentarz zbiorowy 712 żołnierzy radzieckich, poległych w walkach wyzwoleńczych na terenie gminy w 1945r.; powstał w październiku 1948r.  
po ekshumacji w Lubichowie, Bietowie, Osowie, Ocyplu, Wdzie i Smolnikach.

b/ w gminie Lubichowo:

Szlachecki dworek modrzewiowy z początków XIX wieku w Szteklinie

- zabytek prywatny; pochodzący z 1827r. jest  najlepiej zachowaną
w okolicach Starogardu rezydencją szlachecką; parterową, na podmurowaniu kamiennym, o szczytach bocznych reglowych, oknach i drzwiach z obudową drewnianą, klasycystyczną  otoczoną parkiem ze starodrzewem. Tu można zobaczyć  czasopisma i książki polskie z przełomu XIX i XX wieku
oraz  srebrny medal wybity w 1910r., z okazji 500-ej rocznicy zwycięstwa pod Grunwaldem.

Drewniane chaty wiejskie – poniatówki  w Bietowie Kaliskach

- usytuowane wzdłuż drogi  (od nazwiska  ministra Poniatowskiego) czyli zagrody chłopskie:  domki, z stodółką i chlewkiem. Powstawały one
na terenie powiatu starogardzkiego i tczewskiego w okresie międzywojennym dla powodzian z południa i dla pracowników rozparcelowanych majątków. Właściciele poniatówek spłacali raty w podatku rolnym.

Szkoła ewangelicka z 1873r.w Osowie Leśnym

-  wzmianki o szkole pojawiają się na podstawie danych o ukończeniu jej przez 22 Polaków. W 10 lat później uczęszczało do niej 52 katolików (Polaków).
W 1906r. wybuchł w szkole strajk. W 1914r. wybudowano dla ewangelików nową, piętrową szkołę (dziś przy szosie). W starej szkółce uczyła się młodzież katolicka.  

Menhir z II wieku w Osowie Leśnym

-  pozostałość z okresu wpływów rzymskich (rozpoznaje się po kręgu pionowo ustawionych kamieni przeznaczonych do celów kultowych lub tym podobnych). 

Wieża wodna w Ocyplu

-  latach 1906 – 1908 wybudowano linię kolejową ze Smętowa do Szlachty, wraz z urządzeniami stacyjnymi, takimi jak wieża wodna.
Zaopatrywała ona parowozy w wodę.

    2/ Walory przyrodnicze:

a/ W Lubichowie:

Jezioro  Lubichowskie

- o pow. 35  ha usytuowane jest z południowej strony wsi;  głęb. 2- 10 m; III klasy czystości; żyją tu szczupaki, węgorze, karpie i liny, ale też rzadsze -  amur czy tołpyga oraz sieja, a także raki ; liczne  ptactwo wodne, które się  chroni w gęstych szuwarach porastających brzegi, w tym rybołów, który poluje na jeziorach, czaple, kormorany i  żurawie.   

Pomniki przyrody - lipy  na terenie cmentarza w Lubichowie

- Lipy szerokolistne – obwód pnia 3,14 i 3,15 m, wysokość 19  i 18m, wiek 150 lat;

- Aleja   dziesięciu lip: drzewa o wymiarach - obwód pni od 2,21 m
do 3,80 m, wysokość 20 m, wiek 150 lat

b/ W gminie Lubichowo:

Rzeka Wda -  szlak kajakowy i żeremia bobrów

- przepływająca na odcinku około 17 km przez gmine Lubichowo  , to urozmaicony szlak spływów kajakowych i jednocześnie raj dla wędkarzy. Corocznie odbywają się nią liczne spływy kajakowe, w tym o randze międzynarodowej, a wzdłuż cieku powstają miejsca biwakowania
i odpoczynku.  Również na tej rzece znajdują się żeremia bobrów. Bobry zasiedliły się na całym dorzeczu rzeki Wdy .Najstarszy drzewostan czyli „Krzywe Koło” usytuowany jest właśnie w pętli rzeki Wdy, utworzony dla ochrony unikatowego fragmentu lasu .

Bocianie gniazda w Bietowie – Kaliskach

-  zobaczyć je można  przy drodze z Lubichowa do Szteklina - na dachach domów lub na słupach.

Dąb 700-letni w Osowie  Leśnym po południowej stronie Wdy

- w odległości ok. 1,5 km od leśniczówki Młynki (w górę rzeki). Według podania w przyrzecznych bagnach Francuzi w latach 1812 - 1813 zatopili pieniądze, które oddano w opiekę diabłu. Ten w każdą noc świętojańską rozpala na bagnach ogniki z palącymi skarbami. Mówią, że można je zdobyć, ale trzeba trafić w nie korkiem, ściągniętym z lewej nogi i rzuconym lewą ręką. A to się dotąd nikomu nie udało. Przetrwało do dziś porzekadło: „pójść do starego dębu”.

Miejsca lęgowe rzadkich ptaków i zlotów na „obrady” kruków czarnych koło leśniczówki Baby. Rzadkie gatunki ptaków i zloty na obradach kruków    czarnych: oddział 187 leśniczówka Baby, 3,5 km na południe od wsi.

Jezioro Święte koło Ocypla

- tu  gnieździ się łabędź (przybył kiedyś z lodowcem), zanikająca kolonia czapli siwej z kilkoma stanowiskami lęgowymi w wysokopiennym drzewostanie sosny.

Podanie o jeziorze Święte: kiedyś na jego miejscu, we  wnęce terenowej była wieś z kościołem. Wioskę zamieszkiwali grzesznicy. Bóg ich ukarał, gdyż wieś zapadła się pod ziemię i na jej miejscu pojawiło się jezioro. Nocami słychać
z głębi jeziora jęki potępieńców oraz bicie  dzwonów.

Wiekowy dąb we Wdeckim Młynie

- wśród kilku długowiecznych dębów we Wdeckim Młynie rośnie  dąb – kolos,  liczący  ponad 500 lat.

Elektrownia wodna we Wdeckim Młynie Punkt widokowy „Dolina Wdy”

- rzeka Wda  wykorzystana została jako źródło energii elektrycznej

w miejscowości Wdecki Młyn. Tu  znajduje się jedyna w powiecie starogardzkim elektrownia wodna. Moc elektrowni jest niewielka,
ale naturalne źródło energii i ekologiczny sposób jej pozyskania godny jest uwagi;  obok znajduje się pałac i  500-letni dąb.