Tuchola

Dane ogólne

1

Nazwa obiektu

Kościół Parafialny p.w. św. Jakuba Apostoła w Tucholi-

Parafia p.w. św. Jakuba Apostoła

2

Gospodarz obiektu

Ks. Jan Pałubicki - Proboszcz Parafii p.w. św. Jakuba Apostoła w Tucholi

3

Położenie

Kościół św. Jakuba Apostoła usytuowany w Tucholi przy ulicy Chojnickiej 28;  Miasto Tuchola- siedziba gminy miejsko-wiejskiej Tuchola oraz powiatu tucholskiego, na trasie Świecie-Chojnice; w województwie kujawsko-pomorskim; na terenie diecezji pelplińskiej; "stolica" Borów Tucholskich

4

Kontakt

a)Gospodarz obiektu:

 Ks. Jan Pałubicki
 Proboszcz Parafii p.w. św. Jakuba Apostoła w Tucholi

 Plac Wolności 30,

 89-500 Tuchola

 Tel. 52 334 35 23

 e-mail: parafia-jakub@tuchola.pl

 www.parafia-jakub.tuchola.pl

b)Samorząd lokalny:

Urząd Miasta i Gminy Tuchola

Pl. Zamkowy 1
89-500 Tuchola
tel. 52 564 2520

 e-mail: info@tuchola.pl

 www.tuchola.pl
 

c)Powiat tucholski
Starostwo Powiatowe w Tucholi
ul. Pocztowa 7
89-500 Tuchola
tel. 52 559 07 00
fax 52 559 07 01




e-mail: starostwo@tuchola.pl
www.powiat.tuchola.pl

d) Diecezja pelplińska:

Kuria Diecezjalna Pelplińska

ul. Biskupa Dominika 11

83-130 Pelplin

tel. 58 536 12 21
fax. 58 536 16 99
e-mail: kuria@diecezja-pelplin.pl

www.diecezja-pelplin.pl

RYS HISTORYCZNY

MIASTO

Nazwa miejscowości pojawia się  po raz pierwszy w r. 1287 pod nazwą Thuchol, później, za krzyżaków Tucholia, Tuchola, Tauchelium, Tuchol, der Tauchel, Teuchel, Tawchell itp. Nazwa pochodzi od pierwszego osadnika, którym był Tuchol.

Pierwotnie Tuchola stanowiła prawdopodobnie rolę osady handlowej dla grodu kasztelańskiego w Raciążu. Wskazuje na to, charakterystyczny dla osad słowiańskich, owalny kształt rynku  (sprzed pożaru 1781 r.) oraz wielkość osady w momencie konsekracji kościoła św. Bartłomieja w 1287 roku.

Jednakże, kiedy  w  XIII wieku, Tuchola zaczęła przejmować rolę dotychczasowego  lokalnego ośrodka  władzy i pełnić  strategiczną rolę grodu w Raciążu,  szybko przekształciła się w silne centrum terytorialne stając się siedzibą lokalnych władz.

 Zdania historyków na temat założenia miasta są podzielone:  miasto założył książę gdański Sambor I gdański lub  Mściwoja II – to jednak  właśnie ten  zaprosił do Tucholi arcybiskupa gnieźnieńskiego Jakuba Świnkę celem konsekracji kościoła „ad consecrandam ecclesiam In Thuchol”. Wydarzenie miało miejsce 9 października (wg źródła 15 października) 1287 r.
Kiedy władzę nad ziemią tucholską przejęli krzyżacy, Tuchola w roku 1330  stała się siedzibą komtura, który władał znacznym terytorium.

Przywilej lokacyjny prawa chełmińskiego  dla Tucholi wystawiono w Malborku 22 lipca 1346r. z ręki  Wielkiego  mistrza Heinrich Dusemer von Arfberg, choć już  na przełomie XIII i XIV w. miasto lokowane było na prawie polskim.

Część miejska (wewnętrzna)  posiadała drewnianą zabudowę gotycką (fara p.w. Św. Bartłomieja oraz ratusz); zamkowa (zewnętrzna) to murowany kompleks zamkowy. Wszystko otaczały mury obronne i system fos.

 Burzliwe były dzieję Tucholi podczas  końca wojny  polsko- krzyżackiej
w 1410 r. Była ona rejonem koncentracji wojsk krzyżacko-brandenburskich, przed bitwą pod Koronowem. Zmiennie przechodziła w ręce polskie
i krzyżackie, by ostatecznie

   po zawarciu drugiego pokoju toruńskiego w 1466 r. wejść w skład polskich Prus Królewskich i stać  się siedzibą powiatu. Po latach rozkwitu miasta, 
w 1655 miasto bez walki zajęli Szwedzi,  pozostawiając miasto, zamek,  jak
 i okolicę bardzo zniszczonymi. Reszty dopełniła  zaraza w  1657r.  oraz pożar miasta w  1685 r. W 1772 roku wraz z I rozbiorem Tuchola została włączona do Prus.

 W 1781 r. spłonęła podpalona wówczas gotycka fara pw. Św. Bartłomieja, ratusz i większa część zabudowy miasta, tak że planowano przeniesienie miasta do pobliskiej osady Rudzki Most.

Jednak mieszkańcy podźwignęli miasto i w 1804r. Tuchola  stała się  silnym  centrum wytwórstwa tkackiego. W czasie wojen napoleońskich w latach 1806/1807 miasto leżało na drodze przemarszu wojsk francuskich
i kwaterowały w nim oddziały francuskie, polskie, pruskie i rosyjskie. W 1914 w Tucholi założony został niemiecki obóz jeniecki, w którym przebywali głownie jeńcy rosyjscy i rumuńscy ale także francuscy, angielscy i włoscy. Obóz ten był używany później przez Polaków jako obóz dla jeńców ukraińskich i radzieckich wojny polsko-radzieckiej.

 29 stycznia 1920 roku Tuchola wróciła do Polski. W czasie II wojny św. -  do 1945 znajdowała się pod okupacją niemiecką. Choć materialnie miasto nie ucierpiało, jednak dokonały się tu  masowe rozstrzeliwania głównie przedstawicieli lokalnej inteligencji, ziemiaństwa i działaczy niepodległościowych.

PARAFIA
Parafia św. Jakuba Apostoła  zostaje prawnie wyodrębniona  z tucholskiej parafii p.w. Bożego Ciała   -   erygowania dekretem Biskupa Pelplińskiego
z dnia 24 czerwca 1994r. Dekret wszedł w życie 1 lipca 1994r. Na pamiątkę istniejącego tylko do XVII wieku tucholskiego kościoła św. Jakuba Apostoła otrzymał patronat tegoż Świętego.

Proboszcz nowopowstałej parafii - ks. Jan Pałubicki w 1995r.  wykupił od Skarbu Państwa budynek dawnego kościoła ewangelickiego, by wraz
z parafianami w krótkim czasie przywrócić obiektowi cechy sakralne.

Do parafii należą miejscowości: Bladowo, Białowieża (odbywają się  tu nabożeństwa w świetlicy), Kiełpin ( Kościół filialny Świętego Wojciecha Biskupa I Męczennika) oraz Kaplica pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa (ul. Nowodworskiego 14)

KOŚCIÓŁ

Budynek obecnego kościoła św. Jakuba Apostoła w Tucholi został pobudowany z inicjatywy tucholskiej Gminy Ewangelickiej w latach 1837-38, zaś wieżę do budynku właściwego dobudowano w roku 1895. Świątynia służyła Ewangelikom do roku 1945. Po wojnie została zajęta jako tzw. mienie opuszczone przez Skarb Państwa wraz z usytuowaną naprzeciw świątyni "pastorówką". Budynek kościoła służył jako sala sportowa, a w roku 1968 przekazano go w użytkowanie Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska"
w Tucholi, która zaadoptowała obiekt czyniąc ze świątyni - magazyn zbożowy. Dokonano wówczas przez prace remontowe zatarcia cech sakralnych świątyni rozbierając do fundamentów wieżę, zamurowując charakterystyczne neogotyckie łuki okien i instalując w nich kraty oraz demontując balustrady chóru i balkonów. Zamurowano również główne drzwi wejściowe, na ich miejscu umieszczając lej do wsypu zboża, a pod bocznym wejściem zbudowano rampę przeładunkową, zaś całą nawę kościoła podzielono betonowym stropem na dwie kondygnacje. Po erygowaniu w  dniu 1 lipca 1994 r. nowej parafii, której na pamiątkę istniejącego tylko do XVII wieku tucholskiego kościoła nadano  Patronat św. Jakuba Apostoła, proboszcz  ks. Jan Pałubicki wykupił od Skarbu Państwa budynek dawnego kościoła ewangelickiego, by wraz z parafianami w krótkim czasie przywrócić obiektowi cechy sakralne. Rozebrano zatem strop dzielący świątynie na poziomy, odbudowano więźbę chóru i balkonów, zamontowano balustrady i ławki, wydzielono i wybudowano podwyższenie prezbiterium, utworzono zakrystię, wymieniono okna oraz od fundamentów zrekonstruowano okazałą kościelną wieżę umieszczając na niej dzwony, które 6 czerwca 1999 roku poświęcił przebywający w Pelplinie Ojciec Święty Jan Paweł II. Dzwony ważą łącznie 1000kg i noszą imiona: największy - Jakub, średni - Jan i najmniejszy - Kazimierz. W czerwcu 2002 roku na dzwonnicy umieszczono także mechanizm zegarowy z trzema tarczami, wybijający kwadranse i godziny. Warto dodać, że w miejscu wspominanego nieistniejącego już kościoła św. Jakuba Apostoła, który mieścił się przy obecnej ul. Lipowej stoi postument z figurą Świętego, która to z kolei jest kopią jakubowej statuetki mieszczącej się w prezbiterium odnowionej świątyni.

AKTUALNY STAN OBIEKTU

Staraniem księdza proboszcza i zaangażowaniem parafian trwa nieustanne doposażenie świątyni, by  poprawić funkcjonalność i podkreślić piękno kościoła: założono granitową posadzkę, nowe  żyrandole i  witraże , a także w potrzebne sprzęty liturgiczne. Odnawiana  jest tez sukcesywnie zewnętrzna  fasady budowli (klinkier na wieży). Pięknieje też  zagospodarowywany  dla potrzeb kultu Bożego  teren przykościelny.

Do najstarszego  wyposażenia kościoła  pochodzą obrazy - stacje Drogi Krzyżowej z 1898r. (prawdopodobne  namalowane dla kościoła w Łęgu, potem przekazane do Rytla, a następnie do Legbąda, gdzie uznano, że kalwaryjskie malowidła nie pasują do nowoczesnej bryły sakralnej budowli - przez co ostatecznie przekazano w 1995 roku do tucholskiej świątyni).
W  prezbiterium wyeksponowany jest obraz E. Barthela z Zittau "Chodzenie po morzu" z roku 1905. Stanowił centralny element ołtarza, kiedy świątynia służyła Ewangelikom. Obraz powrócił do Tucholi w 1996 roku
z poewangelickiego kościoła w Kęsowie, do którego został wywieziony zaraz po wojnie. Obraz został  poddany niezbędnej  renowacji w jednej z gdańskich firm konserwatorskich i w roku 2003 obudowany stylizowanymi na okres powstania bogatymi ramami. Konstrukcja chóru i sprzęty kościelne (ławki
i konfesjonały) wykonane z jasnego drewna  sosnowego

WYPOSAŻENIE

• Obraz główny w zagłębieniu  centrum prezbiterium „Chodzący po morzu” sprzed z roku 1905
• Zabytkowa figura Patrona kościoła św. Jakuba Starszego Apostoła w prezbiterium z XVII wieku
• witraże świętych: Sebastiana, Izydora, Jana Chrzciciela, Archanioła/ów Michała, Rafała i Gabriela, Małgorzaty, Floriana, Józefa  i Jana Pawła II, Matka Boża Ostrobramska
• figura Matki Bożej Fatimskiej
• zabytkowe stacje Drogi Krzyżowej z 1898r.
• złota muszla Jakubowa przed wejściem głównym
• Jubileuszowa Laska Jakubowa przed rzeźbą św. Jakuba

  WIZERUNKI ŚW. JAKUBA APOSTOŁA:

1/ Zabytkowa rzeźba św. Jakuba Apostoła w prezbiterium z XVII w.

2/Jubileuszowa laska Jakubowa

DOSTĘPNOŚĆ TURYSTYCZNA

ZWIEDZANIE:

Kościół jest otwarty dla zwiedzających pomiędzy nabożeństwami

OBIEKT:

- można zwiedzać codziennie w godzinach  pomiędzy nabożeństwami
- nieodpłatnie, samodzielnie (ok. 20 min)

- można fotografować bezpłatnie

-podjazd dla niepełnosprawnych przy bocznym wejściu

INFRASTRUKTURA:

- jest bezpłatny parking dla aut i autokarów

- nie  posiada  dostępnych publicznych    toalet
- nie posiada miejsc noclegowych ani żywienia

PROMOCJA I INFORMACJA:

- posiada tablicę informacyjną PDSJ  przed obiektem

- wydaje gazetkę parafialną – tygodnik   „Święty Jakub”

- nie  posiada punktu sprzedaży materiałów promocyjnych i pamiątek

PORZĄDEK NABOŻEŃSTW:

Dni powszednie: 8:00 (kaplica), 8:30, 17:00;  15:30(Kiełpin,1 piątek miesiąca)
Sobota:godz.16:00(Białowieża-świetlica)
Niedziele i święta: 8:30,10:00,11:00 (Kiełpin), 12:00,16:00 (kaplica), 17:00
Święta zniesione: 8:00 (kaplica), 8:30, 10:00, 17:00
 

UROCZYSTOŚCI I Eventy:

1/ Odpust parafialny-  25 lipca

2/ Uroczystość św. Małgorzaty Aleksandryjskiej, Dziewicy i Męczennicy Patronki Miasta- Tucholi- 20 lipca

W MIEJSCOWOŚCI I GMINIE TUCHOLA  WARTO TEŻ  ZOBACZYĆ:

a/ Walory historyczno- kulturowe

Pierwotny układ urbanistyczny miasta wraz ze średniowiecznymi  murami
 – zachował się w czytelnym kształcie dużego rynku pośrodku i krzyżujących się prostopadle uliczek. Zabudowa miejska wraz z przylegającym od zachodu zamkiem komturskim wpisana została w owalny pierścień kamiennych murów miejskich wzniesionych w XIV wieku, które zachowały się prawie na całej ich długości (biegną ulicami: Kościelną, Murową, Okrężną oraz placem Zamkowym do rzeki Kicz); zachowały się też  nieliczne piwnice gotyckie.

Cmentarz parafialny z 2 poł. XIX w

- cmentarz Parafii p.w. Bożego Ciała położony  w południowo-wschodniej części Tucholi z  2 neobarokowymi kaplicami grobowymi.

Cmentarz jeńców wojennych 1914-18
-  znajduje się w lesie, 200 metrów od drogi Tuchola - Rudzki Most; w centrum odnowiony w 1990 r. obelisk zwieńczony kopułką podtrzymywaną z czterech stron tablicami.

Cmentarz jeńców wojny polsko-bolszewickiej 1920-21

 - w lesie, 200 metrów od szosy Tuchola - Rudzki Most; miejsce pochówku  799 rosyjskich jeńców wojennych z lat 1920-1921 z tablicą informacyjną na półkolistym obelisku.

Pomnik pomordowanych w Rudzkim Moście i pomnik - mauzoleum ku czci pomordowanych
- pomnik  w miejscu zbiorowych mogił pomordowanych (głównie inteligencji) w dniach 24, 27 i 30 października oraz 2, 6 i 10 listopada 1939 roku  W listopadzie 1946 roku z sześciu mogił ekshumowano kości 227 ofiar (34 niezidentyfikowane) i pochowano w Tucholi, gdzie następnie zbudowano mauzoleum.

b/walory przyrodniczo-krajobrazowe:

Bory Tucholskie
-  Tuchola nazywana jest stolicą Borów Tucholskich -  250 ha kompleksu bujnych  lasów, wartkich rzek i czystych jezior.

Tucholski Park Krajobrazowy
-  został utworzony w 1985 r  w celu ochrony południowo-wschodniego regionu Borów Tucholskich; chroni walory przyrodnicze i krajobrazowe przed niepożądanymi przekształceniami oraz stwarza warunki  do uprawiania turystyki kwalifikowanej.

Krajobraz morenowych wzgórz i pagórków  przecina dolinę rzeki Brdy a przechodzący tu przed 20 tys. lat lodowiec utworzył liczne jeziora.

a/Rezerwat przyrody Dolina Rzeki Brdy
- chroni ekosystem doliny Brdy oraz rzeźbę jej terenu ; odcinki przełomowe o założeniu rynnowym oraz z reguły strome i  wysokie zbocza wzdłuż  nurtu rzeki, meandry, starorzecza, kępy i łachy rzeczne; leśne łęgi olszowe i wiązowe.

b/ Rezerwat przyrody Bagna nad Stążką
- zabezpiecza torfowiska wraz z lasami położonymi w rozlewiskach rzeki Stążki, z typowo wykształconymi zespołami roślinnymi torfowisk, unikalną florą gatunków reliktowych, chronionych, rzadkich i bardzo rzadkich w skali regionu kraju.

CIEKAWOSTKI TURYSTYCZNE:

Muzeum Borów Tucholskich

ul. Podgórna 3,
89-500 Tuchola

tel. 0-52 3342189
muzeum@tuchola.pl

Muzeum czynne:

IX - IV: poniedziałek - piątek  w godz. 8.00 - 16.00

V - VIII: poniedziałek - piątek w godz. 9.00 - 17.00

VII - VIII: również sobota - niedziela w godz. 10.00 - 16.00

Muzeum Indian Północnoamerykańskich
w Wymysłowie k/Tucholi

Wymysłowo k/Tucholi - kierunek Śliwice
tel. (0-52) 3343219

www.paradizo.borytucholskie.pl
paradizo@las.pl

Dni Borów Tucholskich

-  święto ukazujące piękno krajobrazu, ale przede wszystkim  wspaniałej kultury regionu i jego przebogatych form tradycji kultywowanych przez różne rzemiosła związane z lasem i jego otoczeniem.

INFORMACJA TURYSTYCZNA:

Informacja Turystyczna
Tuchola, ul. Podgórna 3,
tel. +48 52 334 21 89
e-mail: it@tuchola.pl
www.it.tuchola.pl