Dzierżążno

Dane ogólne

1

Nazwa obiektu

Kościół Św. Jakuba Apostoła Starszego w Dzierżążnie -
Parafia Rzymskokatolicka p.w. św. Jakuba Apostoła Starszego w Dzierżążnie.

2

Gospodarz obiektu

Proboszcz Parafii -

      ks. prob. Janusz Wachowski

3

Położenie

Kościół usytuowany we wsi  kociewskiej Dzierżążno 1A;

w gminie Morzeszczyn,  w powiecie tczewskim,

w województwie  pomorskim, przy drodze wojewódzkiej nr 234, na terenie diecezji pelplińskiej

4

Kontakt

a) Gospodarz obiektu:
Ks. Janusz Wachowski

Proboszcz Parafii Rzymskokatolickiej

p.w. św. Jakuba Apostoła Starszego
Dzierżążno 1A

83-132 Morzeszczyn,

tel. (58)536-27-70    kom. 605 940 708

e-mail: pdzierzazno@diecezja-pelplin.pl

ksjwach1960@gmail.com

www.dzierzazno.parafia.net.pl

b) Samorząd lokalny:
Urząd Gminy Morzeszczyn
ul. 22 Lipca 4
83-132 Morzeszczyn
tel. 58 536-27-24; 58 536-27-19

fax.58 536-27-92
e-mail: urzad@morzeszczyn.pl

www.morzeszczyn.pl

c) Powiat tczewski:
Starostwo Powiatowe w Tczewie

ul. Piaskowa 2

83-110 Tczew

tel. 58 7734 800

fax. 58 7734 803

e-mail: starostwo@powiat.tczew.pl

www.powiat.tczew.pl

d) Województwo pomorskie:

Urząd Marszałkowski Województwa Pomorskiego

Ul. Okopowa 21/27
80-810 Gdańsk

tel. 58 32 68 555

fax 58 32 68 556
e-mail: info@pomorskie.eu

www. pomorskie.eu

e) Diecezja pelplińska:

Kuria Diecezjalna Pelplińska

ul. Biskupa Dominika 11

83-130 Pelplin

tel. 58 536 12 21
fax. 58 536 16 99
e-mail: kuria@diecezja-pelplin.pl

www.diecezja-pelplin.pl

RYS HISTORYCZNY

WIEŚ - pierwsza wzmianka o wiosce pochodzi z 1241 roku. Nazwa Dzierżążno wywodzi się od wyrazu dzierżęga określającego zespół roślin, rodzaj rzęsy
i mchu wodnego występującego niegdyś masowo w okolicznych bagnach. Dzierżążno to nazwa topograficzna. W XV w. pojawiła się też niemieckojęzyczna nazwa wsi - Gossilsdorf.

Na obszarze wsi zarejestrowano 13 stanowisk archeologicznych. Większość
na północ od centrum. Skoncentrowane są one w pobliżu rzeki Janki. Na uwagę zasługuje wczesnośredniowieczna osada otwarta. Jednak odkryto tu również punkty i ślady osadnictwa z wczesnej epoki żelaza (650 –p.n.e.) i późnego średniowiecza (XIII –XVI wiek). Pierwsza wzmianka o osadzie Dzierżążno pochodzi z 1241 roku, ale do lokacji na prawie chełmińskim doszło prawdopodobnie między rokiem 1290 a 1308. Wieś lokowana była w nowym miejscu (,,na surowym korzeniu”). Ilość i umiejscowienie wczesnośredniowiecznych stanowisk osadniczych zdaje się to potwierdzać. Większość z nich znajdowała się wcześniej w pobliżu rzeki Janki. Wraz
z lokacją wsi zostały one przeniesione w nowe miejsce.   Nim doszło do lokacji wsi na prawie chełmińskim, dobra Dzierżążna należały do książąt pomorskich. W XII wieku stały się majętnością biskupa włocławskiego (kujawsko-pomorskiego) w obrębie władztwa książąt pomorskich. Od 1309 roku Dzierżążno znalazło się w obrębie państwa krzyżackiego. Wieś z dawien dawna była chłopska. Jeszcze teraz marginalnie pozostał chłopski charakter zabudowy z parterowymi, murowanymi domami, o dachach dwuspadzistych. Podstawowe zabudowania gospodarcze składają się z chlewni i stodoły.

PARAFIA – parafię w Dzierżążnie założyli biskupi włocławscy krótko po r. 1282, wyłączając ją z piaseckiej. Kościół parafialny – gotycki został opisany
w dokumentach z  wizytacji biskupa  Rozrażewskiego z r. 1583 jako  nowo wybudowany od fundamentów  przez poprzedniego biskupa Karnkowskiego
i jeszcze do tego czasu  nie konsekrowany. Wieża zarwawszy się r. 1767, została  odbudowana „w pruski mur”. Odnowiono kościół w latach 1921-22.  Tytuł patronalny już w XVI w.

Kolatorem był  biskup chełmiński i rząd naprzemian. Przed sekularyzacją dzierżyli patronat biskupi włocławscy od założenia parafii w XIII wieku.

KOSCIÓŁ  – historia tego obiektu sięga XIV wieku. W czasie wojny trzynastoletniej (1454-1466) kościół został zniszczony. Odbudowano go około roku 1584, na wcześniejszym kamiennym fundamencie. Według ludowych podań kościół przed wiekami zapadł się pod ziemię i dopiero pasący się na polu wół natrafił na jego ślad. Przyjęła się opinia o XIV-wiecznym pochodzeniu murowanego kościoła w Dzierżążnie, który został doszczętnie zniszczony
w czasie wojny pruskiej (trzynastoletniej). Jego odbudowa zakończyła się około 1580 r. Później przeprowadzano jeszcze remonty - najpoważniejszy
w 1768 roku. Wielokrotnie przebudowywany i remontowany zmieniał swe oblicze. Wyposażenie kościoła pochodzi w zasadzie z końca XVI wieku
(ok. 1590 roku). Było ono częściowo późnorenesansowe, częściowo późnobarokowe. Na stropie świątyni znajdują się dwa malowidła. Jedno z nich nawiązuje do legendy o powstaniu kościoła. Drugie zaś przedstawia scenę chrztu ,,Turka”, który według innego podania ma zostać ochrzczony w tym kościele. Kościół w Dzierżążnie wraz z cmentarzem i kostnicą jest wpisany
do rejestru zabytków.

AKTUALNY STAN OBIEKTU-KRÓTKI OPIS

Kościół Św. Jakuba Apostoła w Dzierżążnie wpisany jest wraz  z cmentarzem
i kostnicą  w Wojew. Rejestr Zabytków pod nr 1166.

Dziś, otoczona parafialnym cmentarzem, położona na wzgórzu świątynia  dominuje wiejskim pejzażu. Ceglana, salowa nawa przykryta jest  dwuspadowym dachem, opięta uskokowymi szkarpami, z niewysoką wieżą
o konstrukcji szachulcowej, wyniesioną ponad zachodnią fasadę.

Obecny ks. proboszcz Ks. Janusz Wachowski sprawowanie liturgii
i Sakramentów świętych oraz katechizację dzieci i młodzieży dopełnia zaangażowaniem w życie społeczne miejscowości, między innymi organizowaniem parafialnych festynów takich jak Jakubowy (w niedzielę odpustu św. Jakuba Apostoła).

WYPOSAŻENIE

   Wyposażenie kościoła pochodzi w zasadzie z końca XVI wieku ( ok. 1590 roku ). Było ono częściowo późnorenesansowe, częściowo późnobarokowe.

• na stropie świątyni znajdują się dwa malowidła:

a/ pierwsze  nawiązuje do legendy o powstaniu kościoła

b/ drugie przedstawia scenę chrztu ,,Turka”, który według innego podania ma zostać ochrzczony w tym kościele.

• nad fasadą znajduje się wieża konstrukcji ryglowej, zwieńczona ostrosłupowym hełmem z XVIII w.

Dodatkową uwagę zwracają:

• renesansowa chrzcielnica i ławy
• krzyż ołtarzowy
• feretrony
• ołtarz Matki Bożej Różańcowej

WIZERUNKI ŚW. JAKUBA:

1/ W obrazie górnym ołtarza głównego

2 /Na chorągwi

3/W okrągłym witrażyku za ołtarzem głównym

4/ W obrazie centralnym  ołtarza głównego

Inne przejawy kultu św. Jakuba:

• Jubileuszowa Laska Św. Jakuba w prezbiterium
• Muszle Jakubowe w ołtarzu głównym

DOSTĘPNOŚĆ TURYSTYCZNA

ZWIEDZANIE:

Należy zgłaszać się do ks. Proboszcza (najlepiej wcześniej telefonicznie), za pozwoleniem którego  osoba odpowiedzialna otwiera kościół – zwiedzanie indywidualne – ok. 30 min (wnętrze)

OBIEKT:

- można zwiedzać codziennie w godzinach popołudniowych
- nieodpłatnie samodzielnie (ok. 30 min)

-  można fotografować bezpłatnie

-  nie jest dostępny dla niepełnosprawnych (schody kamienne w wejściu głównym do kościoła)

INFRASTRUKTURA:

-  jest bezpłatny parking dla aut i autokarów

-  posiada  dostępne  toalety (w salce katechetycznej obok kościoła)
- nie posiada własnych miejsc noclegowych ani żywienia

PROMOCJA I INFORMACJA:

- posiada tablicę informacyjną  przed obiektem

- nie ma opracowań promocyjnych o kościele i parafii (wspólne z Pomorskiej drogi św. Jakuba)

- nie ma pamiątek (pamiątkowe obrazki z wizerunkiem Patrona)

- nie posiada punktu sprzedaży materiałów promocyjnych i pamiątek

PORZĄDEK NABOŻEŃSTW:

Dni powszednie: g.16.30
Niedziele i Święta: w Dzierżążnie - 9.00, 12.15;
                                w kaplicy w Gogolewie - 7.30 (latem) 13.00 (zimą)

UROCZYSTOŚCI I IMPREZY:

1/ Odpust parafialny- w niedziele po 25 lipca

2/ Festyn Św. Jakuba – po południu przy plebanii w dzień odpustu św. Jakuba Ap.

INICJATYWY JAKUBOWE:

1/ Szczególne Nabożeństwa do św. Jakuba

2/ Lekcje katechezy poświęcone życiu i działalności św. Jakuba

W POBLIŻU  DZIERŻĄŻNA WARTO ZOBACZYĆ:

Kościół w Nowej Cerkwi   (Woj. Rej. Zabyt. Nr 1310) – to barokowa pocysterska świątynia, której początki sięgają XIV wieku. Została wzniesiona w 1312 r. w miejscu spalonego drewnianego kościółka z XIII wieku. Z tego czasu zachowały się: czworoboczna wieża, prezbiterium, zakrystia i skarbiec. Wnętrze świątyni, o jednolitej zharmonizowanej całości, ma wystrój barokowy i rokokowy. Ołtarz główny z trzeciej ćwierci XVIII wieku ma w swym wnętrzu siedemnastowieczny obraz Matki Boskiej uważany przez lud za cudowny.

Cmentarz choleryczny - położony jest w odległości ok. 400 m na zachód
od wsi Nowa Cerkiew. Może on pochodzić z drugiej połowy XVII w., gdyż
w pobliskim Gniewie zmarło wówczas na morowe powietrze ok. 600 osób. Otoczony jest murem z cegły. Wzniesiono tam również kapliczkę z figurami św. Rozalii i św. Rocha. Obecnie jest to wzgórek porośnięty starymi drzewami ze stojącą na jego skraju kapliczką. W okresie I wojny światowej chowano
na nim zmarłych jeńców rosyjskich, a w latach 1939 – 1945 ludzi rozstrzelanych przez hitlerowców.

Pomnik Męczeństwa 1939 – 1945 – w 1944 roku zniszczono jedną z czterech kapliczek na skrzyżowaniu dróg Borkowo – Morzeszczyn i Nowa Cerkiew – Rzeżęcin. Dziś w tym miejscu znajduje się pomnik ku czci ofiar pomordowanych podczas II wojny światowej.

Młyn w Królów Lesie – jego historia sięga prawdopodobnie XIV wieku kiedy to cystersi lokowali tu wieś na „surowym korzeniu”. Obecny budynek młyna pochodzi z XIX wieku.

Kapliczka z figurką św. Rocha – znajduje się ona na rozstaju dróg w kierunku Morzeszczyna i Gogolewa. Podanie głosi, że ponad sto lat temu, aby uchronić wieś przed zarazą cholery, zaprzęgnięto do pługa parę jałowic i bliźniaczych klaczy, a następnie oborano nimi potrójnie granice wsi. Do tych wydarzeń nawiązuje wystawiona kapliczka z postacią św. Rocha – chroniącego wieś przed zarazą.

Kościół w Królów Lesie  (Woj.Rej. Zabyt. Nr 1790) Świątynia pocysterska -  pochodzi  z 1806 roku, jest murowana, jednonawowa, w środku znajduje się granitowa gotycka kropielnica i ołtarze rokokowe z XVIII w.

W sierpniu 2006 r. kościół obchodził uroczyście 200-lecie swego istnienia. Obiekt wpisany do rejestru zabytków woj. pomorskiego.

Dworek w Lipiej Górze – jest własnością prywatną. Zbudowano go około 1850 r. Jednak  już wcześniej istniał tu okazały dwór drewniany wzniesiony w XVII wieku. Dzięki staraniom właścicieli obiekt wraca do swej świetności. Obiekt wpisany do rejestru zabytków woj. pomorskiego

Tajemnicza wieża w Gąsiorkach - po wojnie w pałacu stojącym pośród drzew przy drodze z Gąsiorek do Majewa miała siedzibę Gromadzka Rada Narodowa. Zdziwienie budzi do dziś stojąca obok pałacu wieża, której przeznaczenie trudno odgadnąć. Mieszkańcy wspominając opowieści nieżyjących dziadków, opowiadają, że wieża stanowi pozostałość po pierwotnym nie istniejących pałacu stojącym poniżej wieży, a ten stojący do dziś został postawiony
po rozebraniu starego pałacu. Jest  to o tyle prawdopodobne, że w XVI wieku we wsi był folwark, którego właścicielem była Radziwiłłówna. 

Zespół młyński w Pile - Piła to niewielka osada nad rzeką Janką w sołectwie Gąsiorki. Zachowały się tu dwa budynki młyńskie z poł. XIX wieku, niewielkie, drewniane, na kamiennej podmurówce.

SZLAKI TURYSTYCZNE

Przez teren gminy Morzeszczyn przebiegają trzy szlaki turystyczne. Są to:
- pieszy, niebieski szlak Wierzycy,

- kajakowy, nieoznakowany szlak Wierzycy,
- zielony szlak ziemi tczewskiej im. Romana Klima.

Pod. za:www.morzeszczyn.pl