KOŚCIÓŁ ŚW.JAKUBA APOSTOŁA W OLIWIE

Dane ogólne

1

Nazwa obiektu

Kościół pw. św. Jakuba Apostoła – kościół filialny
Parafii  Archikatedralnej  pw. Trójcy Św. w Oliwie

2

Gospodarz obiektu

Ks. Prał. Krystian Kletkiewicz
Proboszcz Parafii Archikatedralnej  p.w. Trójcy Św.

Arcybiskup Tadeusz Wojda – Metropolita Gdański -
Kuria Archidiecezjalna Gdańska

3

Położenie

Kościół położony w Oliwie przy ul. Cystersów, obok Katedry Archidiecezjalnej; w obrębie Miasta Gdańska; w województwie pomorskim; na terenie  Archidiecezji Gdańskiej

4

Kontakt

a/ Gospodarz obiektu:
Ks. Prał. Krystian Kletkiewicz
Proboszcz Parafii Archikatedralnej  p.w. Trójcy Św.
Ul. Biskupa Edmunda Nowickiego 5
80-330 Gdańsk
Tel. 58 552 47 65
Fax: 58 554 33 18

parafia@archikatedraoliwa.pl
www.archikatedraoliwa.pl

b) Samorząd lokalny:
Urząd Miejski w Gdańsku

ul. Nowe Ogrody 8/12
80-803 Gdańsk
tel.  58 323-60-30
fax: 58 302-39-41
e-mail: umg@gdansk.gda.pl

www.gdansk.pl

d) Województwo pomorskie:

Urząd Marszałkowski Województwa Pomorskiego

Ul. Okopowa 21/27
80-810 Gdańsk

tel. 58 32 68 555

fax 58 32 68 556
e-mail: info@pomorskie.eu

www. pomorskie.pl

e) Archidiecezja gdańska:

Abp Tadeusz Wojda

Kuria Archidiecezjalna Gdańska

ul. Biskupa Edmunda Nowickiego 1
80-330 Gdańsk Oliwa
tel. 58 552 00 51

e-mail: kuria@diecezja.gda.pl

www.diecezja.gda.pl 

RYS HISTORYCZNY

MIASTO
-  historia Oliwy nieodłącznie splata  się z dziejami założonego tu  opactwa cysterskiego.  Dlatego też pierwsze ślady istnienia osady  (XII w) wiążą się z zaproszeniem tu cystersów  przez pomorskiego księcia , którzy założyli w małej wiosce klasztor. Klasztor w Oliwie ulokowany został ok. 10 km. na północ od Gdańska, w dolinie nad Potokiem Oliwskim.
Kontrowersyjna jest wciąż data jego fundacji, choć przyjęło się już wiązać ten fakt z księciem pomorskim Samborem II oraz drugą połową lat osiemdziesiątych XII w. Z pewnością jednak Oliwa stanowiła filię klasztoru w Kołbaczu. W początkowym okresie cystersi oliwscy  pozyskiwali swe dobra głównie  wskutek darowizn, później z transakcji handlowych oraz z dzierżaw ziemi i jezior, jak również z dziesięcin. Ważną częścią ekonomii „szarych mnichów” była też gospodarka młyńska i prowadzenie warsztatów stolarstwa artystycznego oraz drukarni (XVII –XVIIIw.) Okres szczególnego rozkwitu klasztoru miał miejsce za rządów opata Jacka Rybińskiego (1740-82), który wybudował nowszą część Pałacu Opatów, założył ogród ozdobny, zaprojektowany przez największych mistrzów włoskich (dzisiejszy Park Oliwski), ufundował ambonę, dokonał renowacji kościoła Św. Jakuba oraz wspaniałe zainicjował budowę organów o 110 głosach (podobno jeden z nich naśladuje ludzki), zbudowane przez Jan Wulfa z Ornety, który w trakcie 25 lat pracy (1763-88) wstąpił do zakonu. Śmierć opata Jacka oraz ówczesne warunki polityczne sprawiły, że klasztor zaczął podupadać.
Niestety, opactwo i jego posiadłości były wielokrotnie niszczone w wyniku najazdów pruskich, licznych wojen i konfliktów, które przetoczyły się przez Pomorze Gdańskie – od odwetowych za działania misyjne w Prusach (1226r), poprzez liczne krzyżackie (od 1246 r. do 1308r. oraz w XV – XVI w.), protestanckie (1577r.), aż po szwedzkie (w XVII w.). W roku 1350 doszło też do pożaru zabudowy (poza działaniami wojennymi), wskutek czego nieomalże doszczętnie spłonął kościół i klasztor, wyposażenie romańskie świątyni oraz prawie cała Oliwa. W wyniku pierwszego rozbioru Polski klasztor oliwski znalazł się w obrębie państwa pruskiego, którego  władze 1 października 1831r. dokonały  kasaty jego dóbr. Niedługo potem zmarli ostatni zakonnicy,
 a kościół przydzielono parafii katolickiej. Wraz z sekularyzacją opactwa
  roku wciąż niewielka Oliwa straciła gwałtownie na znaczeniu. Rozrastając się nabrała charakteru miejscowości uzdrowiskowej. W 1926 roku pocysterski kościół i klasztor rozpoczął się nowy okres świetności stając się siedzibą gdańskiego biskupa. W 1929r. świątynię podniesiono do  godności katedry;
W tym samym czasie Oliwa została przyłączona do Gdańska kończąc samodzielny byt. W  1971r. świątyni pocysterskiej  nadano j tytuł bazyliki mniejszej; od 1992r. stała się bazyliką archidiecezjalną po utworzeniu Metropolii Gdańskiej; w zabudowaniach klasztornych mieści się dziś Kuria Biskupia i Seminarium Diecezjalne.

PARAFIA
- Do czasu kasaty klasztoru cysterskiego istniała Parafia Św. Jakuba,
a dzisiejsza katedra była kościołem zakonnym. Po r. 1945 Kościół Św. Jakuba ustanowiono  filialnym   Parafii  pw. Św. Trójcy – istnieje ona  od roku 1831. Powstała po kasacie dawnego opactwa cysterskiego i przejęciu obiektów przez kościół diecezjalny.

KOŚCIÓŁ PW. ŚW. JAKUBA APOSTOŁA

usytuowany w najwyższym punkcie Starej Oliwy;  pierwotnie gotycki,  zbudowany tuż przed 1300 rokiem, jako „kościół za bramą” pełnił funkcję kościoła parafialnego dla świeckich  (dzisiejsza archikatedra pełniła funkcję kościoła klasztornego). Część murów z pierwszego budynku zachowało się do dnia dzisiejszego.  Świątynię otaczał cmentarz używany do 1832 roku, na którym pochowani byli między innymi gdańscy rycerze zabici przez Krzyżaków w 1308 roku.

W 1577 podczas wojny polsko-gdańskiej został prawie doszczętnie spalony przez Gdańszczan.  Po odbudowie (1591-1593) został poświęcony w 1604 roku. Odbudowany został raczej niedbale - gdyż w 1637 trzeba było naprawiać mury, grożące zawaleniem. W  1709 roku dobudowano wieżę.  Za rządów za rządów opata Jacka Rybińskiego (1740-82) dokonano gruntownej  renowacji kościoła i wyposażono go. Po kasacie klasztoru cysterskiego, od roku 1831 (w praktyce od 1833) kościół był użytkowany przez gminę luterańską.
Przeszedł gruntowny remont w latach 1879-1882. Dobudowana została kruchta oraz zmieniono  wystrój stropu. W roku 1946 kościół został oddany w posiadanie katolików.

W 1960 dokonano renowacji kościoła odsłaniając przy okazji gotyckie partie muru. Nowe wyposażenie kościoła pochodzi z 1973 roku.
Obecnie jest to kościół filialny parafii archikatedralnej. Przez jakiś czas służył także katolikom obrządku bizantyjsko-ukraińskiego (greko-katolikom).

Niegdyś w nastawie ołtarzowej znajdował się obraz gdańskiego artysty Luisa Sy. Obecnie znajduje się on w kurii metropolitalnej.

AKTUALNY STAN OBIEKTU

Kościół : długość 28 metrów, szerokość - 10 m, wysokość - 12 m, wysokość wieży - 24 m) odremontowany- otynkowany z zewnątrz i wewnątrz , z odkrytymi fragmentami murów gotyckich na zewnątrz  i odkrytą ceglaną obudową ostrołukową portalu wejściowego. Wieża zwieńczona barokowym hełmem z nowym pokryciem blaszanym; założona nowa dachówka. Kruchtę od dwunawowej części zasadniczej oddziela krata (kuta współcześnie). Posadzka częściowo ceglana i dwukolorowa marmurowa (czarno-siwa). Wyposażenie barokowe dobrze zachowane. Ławki współczesne z jasnego drewna, lakierowane.

WYPOSAŻENIE :

Wyposażenie rokokowe  oraz kartusz na wschodniej ścianie   świątynia zawdzięcza opatowi Jackowi  Rybińskiemu  (1740-1782).
Na szczególną  uwagę zasługują:

 - ołtarz główny,
-  ambona i konfesjonał ( dzieła miejscowego warsztatu snycerskiego
z drugiej połowy XVIII wieku)
-  sześć płyt nagrobkowych z XVII i XVIII wieku
 - współczesna rzeźba Chrystusa na krzyżu (1973).
 - ozdobne stropy świątyni (  z czasów, kiedy gospodarzem była gmina ewangelicka)

BRAK WIZERUNKÓW ŚW. JAKUBA

DOSTĘPNOŚĆ TURYSTYCZNA

ZWIEDZANIE:

Zasadnicza część kościoła jest niedostępna  dla zwiedzających (tylko około nabożeństw). Wnętrze można oglądać  z kruchty zza kraty.

Obsługa turystyczna  (przewodnicy, organizacja zwiedzania- wcześniejsze zgłoszenia w Gdańskim Seminarium Duchownym ) lub PTTK Gdańsk

OBIEKT:

- można zwiedzać przed  nabożeństwami i krótko po nich
- nieodpłatnie, samodzielnie (ok. 10 min)
- można fotografować bezpłatnie
- jest niedostępny dla niepełnosprawnych (schody)

INFRASTRUKTURA:

- jest płatny parking dla aut i autokarów

-  posiada  dostępne  publiczne    toalety (przy archikatedrze)
- nie posiada własnych miejsc noclegowych ani żywienia

PROMOCJA I INFORMACJA:

- posiada tablicę informacyjną  przed obiektem

- nie  posiada własnego punktu sprzedaży materiałów promocyjnych i pamiątek; jest obok na terenie przykatedralnym

PORZĄDEK NABOŻEŃSTW:

Msze św. w niedziele od września do czerwca:

10.30 (szkoła podstawowa),

12.00 (przedszkolaki),

UROCZYSTOŚCI I EVENCIE:

1/ Odpust -  25 lipca

W POBLIŻU RÓWNIEŻ WARTO ZOBACZYĆ:

1.Kościół Trójcy św., Najświętszej Marii Panny i św. Bernarda oraz dawny klasztor cysterski:

- romańsko-gotycka (XII/XIII w.) i gotycka (XIV, XV w.) świątynia pocysterska typu bazylikowego, założona na planie krzyża łacińskiego (trójnawowa, z wydzielonym transeptem i prezbiterium, które obiega ambit)
z bogatym wyposażeniem (XVII-XVIII w.), w tym słynne organy (XVIII w.). Od 1833 roku był to kościół parafialny, w 1925 roku - katedra, w 1976 roku podniesiony do rangi Bazyliki Mniejszej, a od 1992 roku jest archikatedrą.
- dawny klasztor cysterski (XIII w. rozbud. XIV-XVI w.), z bogatym wystrojem. Obecnie większość jego pomieszczeń zajmuje Wyższe Seminarium Duchowne, tylko niewielką część - Diecezjalne Muzeum, w którym można obejrzeć świetne dzieła sztuki sakralnej obejmujące okres od XIV do XVIII wieku.
- dawna szafarnia klasztorna (XV w., przebud. XVII w., odbud. 1959). Po lewej stronie jest 8-metrowej długości mur obronny, który porasta rzadko spotykana roślina - zanokcica skalna

-spichlerz klasztorny (XIV w., przebud. XX w.)

- Dom Bramny (XV w. ?)

2.Park im. Adama Mickiewicza

- o pow. (14 ha), który jest jednym z najcenniejszych obiektów Oliwy, nie tylko ze względu na wartości botaniczne, ale również jako cenny dokument sztuki ogrodowej z okresu ponad 240 lat. Wejście to, główne znajduje się przy ulicy Opata Rybińskiego, naprzeciwko Placu Inwalidów Wojennych (parking).
- rokokowy Pałac Opacki  zwany „nowym” (II połowa XVIII w.), którego użytkownikiem jest Muzeum Narodowe w Gdańsku (sztuka współczesna).
- Palmiarnia (dawna Oranżeria z XVIII w.), w której możemy zobaczyć egzotyczne drzewa, krzewy i rośliny

- Alpinarium  (ogród skalny) założone na miejscu dawnego Labiryntu lub Zwierzyńca (E. Wocke, 1912)

- Ogród Botaniczny (1954-1956) z kolekcją kwiatów, roślin i krzewów według posiadanych właściwości (lecznicze, trujące itp.).

- Potok Oliwski. Stała tu niegdyś kuźnica drutu (Młyn VII) z XVI wieku, którą rozebrano w czasie urządzania parku

- Pałac Opacki  zwany „starym” (XV w. ?), którego użytkownikiem jest Instytut Budownictwa Wodnego PAN

-  Galeria Współczesnej Rzeźby Gdańskiej, na którą składa 18 realistycznych lub abstrakcyjnych dzieł współczesnych artystów.

- Stajnia Opacka  (XVIII w.), obecnie magazyn muzealny, na północ której znajdował się niegdyś Ogród Botaniczny, obecnie całkowicie zaniedbany.
- Spichlerz Opacki  (1732), który użytkuje Muzeum Narodowe w Gdańsku (wystawy etnograficzne)

(Oprac. na podst. materiałów Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego, Oddział Regionalny w Gdańsku.)

INFORMACJA TURYSTYCZNA:

Gdańska Organizacja Turystyczna
ul. Niterów 3
80-864 Gdańsk
tel. 58 305 70 80, kom. 516 060 459
e-mail: got@visitgdansk.com 
www.visitgdansk.com
 

Oddziały:

Punkt Informacji Turystycznej
tunel PKP
ul. Podwale Grodzkie8
 

Punkt Informacji turystycznej na Lotnisku im. Lecha Wałęsy
Lotnisko im. Lecha Wałęsy (Rębiechowo)
ul. Słowackiego 200