Sanktuarium Lębork

Dane ogólne

1

Nazwa obiektu

Sanktuarium  Św. Jakuba Apostoła Starszego  w Lęborku - Parafia św. Jakuba Apostoła Starszego w Lęborku

2

Gospodarz obiektu

Proboszcz Parafii – Kustosz Sanktuarium

o. Damian Basarab OFM Conv.

3

Położenie

Sanktuarium położone w centrum starego miasta Lęborka – ul. Basztowa 8; przy  trasie krajowej nr 6 Wejherowo-Słupsk;  miejscowość jest siedzibą samorządu miasta i gminy oraz samorządu powiatowego;  w województwie pomorskim, na terenie diecezji pelplińskiej

4

Kontakt

1. Gospodarz obiektu:

o. Damian Basarab OFM Conv. tel. 59 862 22 44

Parafia św. Jakuba Apostoła Starszego w Lęborku
ul. Basztowa 8

84-300 Lębork

tel. 59 862-22-44, 59 862-22-27

e-mail: lebork [AT] franciszkanie [DOT] gdansk.pl

www.lebork.franciszkanie.pl

2. Samorząd lokalny:
   Urząd Miejski w Lęborku
   ul. Armii Krajowej 14
   84-300 Lębork

tel. 59 862 42 80
fax: 59 862-24-27

info [AT] um [DOT] lebork.pl

         www.lebork.pl

c) Powiat lęborski:

Starostwo Powiatowe w Lęborku
ul. Czołgistów 5

84-300 Lębork

tel. 59 8632 825; 59 8632 810
fax: 59 8632 850

e-mail: sekretariat [AT] starostwolebork [DOT] pl

www. powiat-lebork.com

d) Województwo pomorskie:

Urząd Marszałkowski Województwa Pomorskiego

Ul. Okopowa 21/27
80-810 Gdańsk

tel. 58 32 68 555

fax 58 32 68 556
e-mail: info [AT] pomorskie [DOT] eu

www. pomorskie.eu

e) Diecezja pelplińska:

Kuria Diecezjalna Pelplińska

ul. Biskupa Dominika 11

83-130 Pelplin

tel. 58 536 12 21
fax. 58 536 16 99
e-mail: kuria [AT] diecezja-pelplin [DOT] pl

www.diecezja-pelplin.pl

RYS HISTORYCZNY

MIASTO -

• we wczesnym średniowieczu ta słowiańska osada nosiła nazwę Lewino i należała do książąt Pomorza Gdańskiego. Według zapisu pomorskiego kronikarza Restorfa, Lębork był już miastem w 1285 roku, lecz poza tym zapisem nie znany jest żaden inny, potwierdzający ten fakt, dokument;
• w  połowie 1308 Lębork, jako osada, podlega kasztelanii białogardzkiej.

• 1 stycznia 1341 - Wielki mistrz Dietrich von Altenburg nadaje Lęborkowi przywilej lokacyjny (w latach 1310-1454 Lębork należał do państwa krzyżackiego)
• 1373 - Zamek Lęborski zostaje podniesiony do rangi siedziby wójta zakonnego.
• 1410 - Miasto i zamek opanowują wojska polskie.
• 1454–1456 - W początkowym okresie wojny trzynastoletniej Lębork znajduje się "pod opieką" księcia pomorskiego Eryka II.
• 1456–1466 - Lębork opanowany z powrotem przez zaciężnych Zakonu stanowi najważniejszy i najdłużej broniony ośrodek w tej części Pomorza Gdańskiego.
• 1466 - Kazimierz Jagiellończyk przekazuje okręg Lęborski i Bytowski książętom zachodniopomorskim.
• 1575 - Trwa znacząca przebudowa zamku, mająca na celu dostosowanie go do potrzeb administracyjnych.
• 1637 - Umiera Bogusław XIV, ostatni z książąt zachodniopomorskich-ziemia lęborska i bytowska wracają do Korony.
• 1657–1772 - Lębork w rękach dynastii Hohenzollernów.
• W 1773 roku na mocy artykułu IV traktatu rozbiorowego Lębork wcielony został do prowincji Pommern, w której znajdował się aż do marca 1945 roku.
• XIX - Rozpoczęto rozbiórkę zamku lęborskiego.
• 5 kwietnia 1932 - wizyta w Lęborku, w ramach kampanii wyborczej Adolfa Hitlera, mającego na celu propagowanie i zwiększenie pozycji partii nazistowskiej.
• 1935 - Prace remontowe ratują główny budynek zamkowy, który zostaje zaadaptowany na siedzibę sądu.
• w sierpniu 1939 roku, powiat lęborski uznany został za teren operacji wojennych,( przejęcie władzy przez 4. armię Wehrmachtu).
• podczas II Wojny Światowej sformowano w Lęborku batalion straży SS (ze składu SS Leibstandarte). Lęborku utworzono szkołę Młodszych Dowódców SS (obecnie mieści się tan Zespół Szkół Mechaniczno-Informatycznych im. H. Mierzejewskiego, na ul. Marcinkowskiego 1). W czasie wojny stacjonował w Lęborku Oddział Waffen SS.
• 10 marca 1945 - Lębork zostaje przejęty przez Armię Czerwoną
• 25 VII 1998r. Patronem Miasta został św. Jakub Apostoł

PARAFIA – już w krzyżackim dokumencie lokacyjnym  z 1 stycznia 1341 r. jest mowa o plebanie z Lęborka. Po powrocie ziemi lęborskiej
do korony w XVI w. parafia lęborska była rozległa, z kilkoma kościołami filialnymi w odległych wioskach. Kiedy odbudowywano świątynię lęborską  po katastrofach, na przełomie XVII i  XVIII w,  parafię tworzyła mała wspólnota a w 1772r. tutejszemu proboszczowi podlegały prawie opustoszałe kościoły w Białogardzie, Brzeźnie, Łebuni, Nowej wsi i Rozłazinie.  

W roku 1945 farę Jakubową, jako jedyną świątynię katolicką w Lęborku przejęli  franciszkanie obejmując także w ramach parafii kościoły poprotestanckie: w Lubowidzu, Brzeźnie, Garczegorzu, Krepkowicach, Nowej Wsi Lęborskiej, Zwartowie, Chocielewku, Cewicach, Łebuni, Małoszycach, Leśnicach i kościół p.w. MB Królowej Polski wraz
z kaplicą cmentarną. Utworzono wokół z nich z czasem odrębne dziś parafie. Do parafii św. Jakuba Ap. w Lęborku należy dziś tylko kaplica
w Szpitalu Miejskim.

KOŚCIÓŁ ŚW. JAKUBA -

• 1341r.- rozpoczęcie budowy świątyni (zak. ok. 1343-45) na fundamentach kościoła grodowego należącego do kasztelanii białogardzkiej
• 1535 r.-przejęcie kościoła przez protestantów
• 20 października 1640r. – ponowna konsekracja  dokonana przez biskupa Łubieńskiego
• 1657r.-pożar kościoła wzniecony przez Szwedów (zniszczenie sklepienia i dachu)
• 1682r.- powolne rozpoczęcie odbudowy
• 1818r. – katastrofa –huragan zerwał dach korpusu i wieży, zniszczył okna
• 1907r. – odbudowa świątyni: wprowadzenie nowego zwieńczenia w postaci dwóch analogicznych szczytów schodkowych kryjących dwuspadowy dach, przesklepienie naw, rekonstrukcja podziałów okiennych, wymiana podłóg; odnowiono wyposażenie, głównie stalle
• 13 września 1910r. – kolejna konsekracja świątyni
•  25.07.2010 r. – uroczyście wprowadzono relikwie św. Jakuba Apostoła do świątyni. Biskup pelpliński Jan bernard Szlaga ustanowił tu, w tym samym dniu  Diecezjalne Sanktuarium św. Jakuba Apostoła

AKTUALNY STAN OBIEKTU-KRÓTKI OPIS

SANKTUARIUM ŚW. JAKUBA APOSTOŁA STARSZEGO W LĘBORKU - obecny wygląd gotyckiej świątyni  jest głównie wynikiem odbudowy
po wielkim pożarze miasta, jaki miał miejsce w 1682 roku oraz katastrofy
w r. 1818r.

Orientowana bryła  świątyni usytuowana jest w północno-wschodnim narożniku czworokąta wyznaczonego linią murów obronnych. Zbudowana
z cegły o wątku gotyckim, z tynkiem tylko w elementach dekoracyjnych elewacji – niszach, blendach i fryzach. Kościół o typie halowym- trójnawowy o prezbiterium równym ich szerokością zaś niższym i zamkniętym prostą ścianą od wschodu. Górująca nad korpusem, czworoboczna wieża  posiada  wejście w ostrołukowym, ceglanym portalu  w przyziemiu od strony zachodniej.   
W środku ośmioboczne filary podtrzymują białe gwiaździste sklepienie. Najstarszymi zachowanymi elementami kościoła są wmurowane w  ścianę prezbiterium od strony południowej-  renesansowe  płyty  nagrobne,   XVIII-wieczny barokowy ołtarz główny przedstawiający scenę Ukrzyżowania  (1702r.) a w nim bogate rzeźbiarską dekoracją i ikonografią - tabernakulum 
(I ćw. XVIII w)  oraz rzeźby figuralne i kapitele kolumn z kości słoniowej
a także  polichromia (o 20 lat późniejsza). Na uwagę zasługuję także rokokowa ambona z polichromowanego drewna, której wielokątny baldachim wieńczy drewniana rzeźba św. Jakuba Apostoła   oraz piękna chrzcielnica.

Na uwagę też zasługują odnowione  cztery osiemnastowieczne ołtarze: dwa przy wschodniej ścianie naw bocznych – posiadające mensę
w kształcie sarkofagu, predellę mieszczącą  postumenty kolumn ozdobione płycinami i obramiona korynckimi kolumnami nastawę z centralnym obrazem wykonanym techniką olejna oraz dwa podobne w budowie - powstałe między 1790 a 1834 r.

Kościół św. Jakuba Apostoła należy do jednych z najstarszych, a zarazem najcenniejszych, bo zachowanych w pierwotnym stylu zabytków miasta. Wchodził w skład budowli obronnych. Opiekę nad świątynią sprawują
o.o.  franciszkanie ofiarnie odnawiając ją i szerząc w różnorodnych formach kult Patrona.

WYPOSAŻENIE

• barokowy ołtarz z tabernakulum z kości słoniowej (odnowiono je w 2024 roku)
• kilka renesansowych płyt nagrobnych
• dwa XIX-wieczne zegary słoneczne na wieży kościoła
• chrzcielnica i ambona pochodzące z I poł. XVIII wieku
• stalle
• figura biskupa
• krucyfiks
• obraz Chrztu Jezusa z końca XVII wieku
• relikwiarz Św. Jakuba
• relikwiarz z krwią św. Jana Pawła II
• 4 ołtarze boczne z XVIII w.
   

WIZERUNKI ŚW. JAKUBA APOSTOŁA:

1/ W obrazie górnym ołtarza głównego

2/ Rzeźba zwieńczająca baldachim nad kazalnicą

DOSTĘPNOŚĆ TURYSTYCZNA

ZWIEDZANIE:

Zwiedzanie indywidualne w godzinach otwarcia; po przewodnika należy zgłaszać się  na plebanię   dyżurującego  ojca zakonnego  

OBIEKT:

- można zwiedzać codziennie w godz. 7.00-18.00
- nieodpłatnie z przewodnikiem (ok. 40 min) lub samodzielnie (ok. 20 min)

-  można fotografować bezpłatnie

-  jest dostępny dla niepełnosprawnych

INFRASTRUKTURA:

-  jest  bezpłatny niestrzeżony parkingi dla aut i autokarów

-  posiada ogólnie dostępne własne toalety
- posiada 15 miejsc noclegowych we własnych pokojach gościnnych

PROMOCJA I INFORMACJA:

- posiada tablice informacyjne  przed obiektem oraz stałą wystawę poświęconą Drodze Św. Jakuba

- posiada  liczne  opracowania promocyjnych o kościele i parafii

- posiada własny punkt sprzedaży materiałów promocyjnych i pamiątek

PORZĄDEK NABOŻEŃSTW:

Niedziela i święta

7:00; 8:30 - dla młodzieży
10:00 - suma
11:30 - rodzinna z udziałem dzieci
13:00, 15:00, 18:00

Dni powszednie : 6:20, 9:00, 18:00

UROCZYSTOŚCI I EVENTY:

1/ Odpust parafialny- 25 lipca

2/ Dzień Patrona Miasta Św. Jakuba
3/ Bieg świętego Jakuba
4/ Lęborskie Dni Jakubowe : W pobliżu kościoła św. Jakuba odbywa się słynny Jarmark św. Jakuba. Jego początki sięgają średniowiecza. Kiedyś był okazją do spotkań kupców i rzemieślników, obecnie stanowi wydarzenie kulturalne, rozrywkowe i handlowe. Na kiermaszu można kupić wyroby rękodzieła ludowego. Tradycją jest także zlot Jakubów, czyli mężczyzn noszących to imię.

INFORMACJA TURYSTYCZNA

LOT Ziemia Lęborska Łeba

Ul. Dworcowa 8 A, 84-300 Lębork

Tel. 601 825 206
e-mail:lotzl [AT] wp [DOT] pl

www.lotzl.lebork.pl

czynne:
            Poniedziałek: 09:00–17:00

Wtorek: 09:00–17:00
środa: 09:00–17:00
Czwartek: 09:00–17:00
Piątek: 09:00–17:00
Sobota: Zamknięte
Niedziela: Zamknięte

W LĘBORKU  WARTO RÓWNIEZ ZOBACZYĆ:

Mury obronne

Lębork jest jednym z niewielu miast na Pomorzu, które posiada dobrze zachowane średniowieczne mury obronne. Ich wznoszenie rozpoczęto w 1341 roku,
a zakończono około 1363. Ich całkowita długość wynosiła 1220 metrów. Fortyfikacje posiadały 32 baszty i półbaszty, w tym baszty narożne, dwie bramy: Gdańską i Słupską oraz dwie furty. Mur obronny był wysoki na 6 m i nie posiadał blankowania. Mury zbudowane są z cegły o wątku polskim i wedyjskim. Niektóre fragmenty w partiach przyziemnych wzniesiono z granitowych otoczaków.

Baszta Bluszczowa

Niezwykle cennym, bo zachowanym w pierwotnym stylu zabytkiem miasta jest baszta narożna zwana Basztą Bluszczową i będąca integralną częścią miejskich murów obronnych. Zbudowana została w czasie wznoszenia miejskich fortyfikacji czyli około 1363 roku. Jej nazwa wywodzi się stąd, że porastał ją gęsty bluszcz. Zimą 1855 roku bluszcz w skutek ostrych mrozów wymarzł. Odtąd pozostała tylko nazwa. Konstrukcja tej baszty odbiega od pozostałych baszt wchodzących w skład średniowiecznych miejskich obwarowań. U swej podstawy baszta jest czworoboczna. Od drugiej kondygnacji jej kształt zmienia się na ośmioboczny. Przykryta jest spiczastym dachem krytym dachówką. Dach zwieńczony jest czopem z miedzianą kulą. Elewację stanowi charakterystyczny dla lęborskich fortyfikacji wzór cegieł zwanych zendrówkami, których ciemny kolor wyróżnia się, tworząc motywy graficzne.

Zamek Krzyżacki

Do najstarszych zabytków Lęborka należy również część zamku krzyżackiego wzniesionego w południowo wschodnim narożniku miasta lokacyjnego. Zamek istniał już w 1363 roku i był siedzibą Dytrycha von Loupheima pierwszego krzyżackiego wójta Lęborka, który rozpoczął długi okres funkcjonowania wójtostwa lęborskiego podległego komtorii gdańskiej. Zachowany do dzisiaj budynek to dom zakonny - drugi co do wielkości w ówczesnym państwie krzyżackim. Jednakże wielokrotne przebudowy dokonywane w czasach późniejszych zniekształciły pierwotny wygląd zamku. W ścianie południowej zachowały się zarysy ostrołukowych okien i blend. Charakterystycznymi elementami są także gotyckie schodkowe szczyty i wbudowana w 1575 roku w północną część zamku kwadratowa klatka schodowa w kształcie wieży. Dziś zamek jest siedzibą Sądu Rejonowego.

Młyn i tzw. Dom Młynarza

W obrębie dawnego przedzamcza, z XIV-XV w. Spichlerz solny na dawnym przedzamczu, z XVI w., obecnie siedziba zboru zielonoświątkowców.

Ratusz Miejski

Wybudowany w 1900r. w stylu neogotyckim. Nad całością góruje wieża z okazałym, czworobocznym hełmem, zakończonym ażurową latarnią z iglicą. Głównym, reprezentacyjnym pomieszczeniem jest tzw. Sala Rajców nakryta drewnianym belkowanym stropem, której okna zdobią piękne witraże z wizerunkami herbów miejscowej szlachty, która je ufundowała. Witraże znajdują się także w klatce schodowej ratusza.

Kościół NMP Królowej Polski

Z 1870 roku, w stylu neogotyckim, dawniej ewangelicki.

Kamienice mieszczańskie

Z przełomu XIX i XX wieku, w stylu eklektycznymi secesyjnym (przy ul. Staromiejskiej i M. Reja).

Budynek poczty

Przy ul. Armii Krajowej, w stylu neogotyckim, z 1905r.

http://www.lebork.pl/267_418.html

INNE ATRAKCJE

Muzeum w Lęborku

Muzeum udostępnia zbiory z zakresu archeologii, historii, etnografii, sztuki dawnej
i współczesnej. Dział archeologiczny udostępnia zwiedzającym przegląd przedmiotów codziennego użytku, historyczny obiekty związane z historią miasta Lęborka i Ziemi Lęborskiej od wczesnego średniowiecza oraz rozwój miasta. Galeria Strome Schody zajmuje się wystawami sztuki współczesnej z pracami artystów polskich i zagranicznych.

WALORY PRZYRODNICZE

Miasto posiada niewątpliwe walory krajobrazowe i przyrodnicze. Od północy
i południa Lębork otaczają częściowo zalesione stoki wzgórz morenowych o mocno pofałdowanej rzeźbie. Lasy zajmują około 20% powierzchni miasta. Ze względu
na urozmaicone ukształtowanie terenu okolice Lęborka mają wyjątkowo atrakcyjne warunki, na przykład do uprawiania turystyki rowerowej. Swój raj mają tu też wodniacy. Około 4 km na wschód od Lęborka leży otoczone lasami jezioro Lubowidzkie, a przez samo miasto przepływa spławna rzeka Łeba z dopływem zwanym Okalicą. Dno doliny Łeby leży na poziomie ok. 20 m n.p.m. Szczególnie malowniczo prezentuje się przylegający do koryta rzeki zalesiony Pagórek Czartoryja (50 m wysokości), na którego szczycie stoi charakterystyczna, przypominająca zamek, wieża ciśnień. Sieć hydrograficzną wzbogaca kanał młyński oraz kilka stawów częściowo powstałych w wyrobiskach iłów - głównego bogactwa mineralnego miasta, eksploatowanego do produkcji ceramiki budowlanej.

http://www.lebork.pl/272_425.html